Sự phát triển không ngừng của nền kinh tế đã mở ra nhiều cách thức kinh doanh mới, đồng thời cũng mang đến nhiều sự lựa chọn hơn cho mỗi doanh nghiệp. Hoạt động nhượng quyền thương mại (NQTM) đã phát triển mạnh trong thời gian qua, đặc biệt từ khi Luật Thương mại sửa đổi có hiệu lực làm cho hệ thống kinh doanh có nhiều khởi sắc. Tuy nhiên, mô hình NQTM vẫn còn nhiều mới mẻ đối với các chủ đầu tư tại Việt Nam, chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn băn khoăn giữa lựa chọn khởi nghiệp kinh doanh độc lập hay tham gia NQTM bởi cả hai đều có những lợi ích riêng. Bài viết giới thiệu những vấn đề liên quan đến NQTM, cũng như các yếu tố để quyết định chọn lựa đầu tư giữa kinh doanh độc lập với NQTM của các doanh nghiệp ở Việt Nam.

1. Tổng quan về nhượng quyền thương mại

1.1. Nhượng quyền thương mại là gì

Nhượng quyền thương mại (franchise) là hình thức hoạt động thương mại trong đó bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện nhất định đã đề ra theo hợp đồng nhượng quyền và bên nhận phải trả cho bên nhượng quyền một khoản phí.

Bên nhượng quyền (Franchisor): Là một cá nhân hoặc tổ chức sở hữu thương hiệu, sản phẩm hay dịch vụ hoặc bí quyết kinh doanh, có mô hình kinh doanh được coi là tối ưu,… và tiến hành hình thức kinh doanh bằng cách nhượng quyền cho một hoặc nhiều đối tác qua việc thực hiện hợp đồng NQTM. Bên nhượng quyền phải đảm bảo cung cấp đúng, đủ và hỗ trợ thành viên gia nhập hệ thống đó.

Bên nhận nhượng quyền (Franchisee): Là cá nhân hoặc tổ chức kinh doanh được bên nhượng quyền thông qua hợp đồng nhượng quyền cho phép sử dụng thương hiệu, mô hình kinh doanh, hệ thống các quy trình,… để kinh doanh sản phẩm hoặc dịch vụ theo một chuẩn thống nhất được bên nhượng quyền quy định trong một khoảng thời gian, địa điểm và phạm vi nhất định.

Hợp đồng nhượng quyền thương mại là một hợp đồng pháp lý ràng buộc quyền và nghĩa vụ của hai bên. Thông thường, người nhận nhượng quyền (hay người mua franchise) được cấp quyền bán hay phân phối sản phẩm, dịch vụ mang thương hiệu của người nhượng quyền; tuân thủ các nguyên tắc, tiêu chuẩn người nhượng quyền đề ra; hoạt động kinh doanh của người mua franchise phải gắn liền với nhãn hiệu, thương hiệu, biểu tượng, khẩu hiệu, tiêu chí, quảng cáo và những biểu tượng thương mại khác của người nhượng quyền. Do vậy, đặc điểm dễ nhận thấy nhất của các hệ thống kinh doanh nhượng quyền là sự đồng bộ cả về hình thức và nội dung giữa các thành viên của hệ thống cũng như các tiêu chuẩn của hàng hóa, dịch vụ được cung cấp bởi một điểm bán bất kỳ trong hệ thống đó.

1.2. Các hình thức nhượng quyền thương mại

1.2.1. Theo tiêu chí lãnh thổ

Hoạt động NQTM  tại Việt Nam hiện nay theo tiêu chí lãnh thổ bao gồm:

(1) Nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam: Đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã và đang ký kết hợp đồng nhượng quyền thương mại với đối tác tại Việt Nam, mang các thương hiệu từ nước ngoài vào Việt Nam như: KFC, Lotteria, Starbucks, …

(2) Nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài: Các thương hiệu Việt Nam cũng nở rộ và được biết đến nhiều hơn tại môi trường quốc tế, có thể kể đến: Trung Nguyên, Phở 24h,…

(3) Nhượng quyền trong nước: Hiện nay, các thương hiệu Việt Nam kinh doanh nhượng quyền trong nước đã bắt đầu phát triển. Có rất nhiều thương hiệu bắt đầu tiến hành hình thức nhượng quyền như: Cộng cà phê, Highland coffee,…

1.2.2. Theo tiêu chí hoạt động kinh doanh

(1) Nhượng quyền phân phối sản phẩm: Người nhượng quyền cho phép người nhận quyền phân phối sản phẩm do mình sản xuất, dịch vụ của mình trong phạm vi khu vực và thời gian nhất định, sử dụng thương hiệu, biểu tượng, nhãn hiệu của người nhượng quyền. Hình thức này áp dụng chủ yếu tại những ngành hàng/ sản phẩm như ô tô, xe máy, máy tính, phụ tùng sửa chữa,…

(2) Nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh: Bên nhượng quyền không chỉ cho phép bên nhận quyền được phân phối sản phẩm dưới thương hiệu của người nhượng quyền mà còn chuyển giao kỹ thuật kinh doanh, mô hình điều hành quản lý cũng như đào tạo và huấn luyện nhân viên cho bên nhận nhượng quyền.

1.2.3. Theo tiêu chí phát triển hoạt động

(1) Franchise độc quyền: Trong phạm vi một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ nhất định, chủ thương hiệu chọn một cá nhân hay một công ty đối tác tại địa phương làm đối tác mua franchise độc quyền kinh doanh và phân phối thương hiệu. Bên nhận quyền sẽ phải trả một khoản phí franchise ban đầu, sau đó họ sẽ có quyền chủ động tự mở thêm nhiều cửa hàng hay bán franchise lại cho bất kỳ ai nằm trong phạm vi khu vực mà mình kiểm soát.

(2) Franchise vùng: Người mua sẽ nhận nhượng quyền từ người chủ thương hiệu hoặc người mua Franchise độc quyền, sau đó nhượng quyền lại cho những cá nhân và công ty khác trong vùng với điều kiện phải tuân thủ những quy định theo thỏa thuận với công ty nhượng quyền.

(3) Franchise phát triển khu vực: Người nhận quyền được độc quyền về thương hiệu trong một phạm vi và thời hạn nhất định và không được bán lại franchise cho bất cứ ai hay cung cấp các dịch vụ cho ai. Đồng thời họ phải cam kết phát triển được bao nhiêu cửa hàng/chuỗi cửa hàng theo một tiến độ thời gian thỏa thuận ban đầu. Nếu không đáp ứng được tiến độ đề ra, đơn vị nhận quyền có thể bị mất ưu tiên độc quyền.

2. Vì sao nhượng quyền thương mại là xu thế mới

2.1. Không cần xây dựng thương hiệu

Để sở hữu một thương hiệu có tên tuổi, uy tín trên thị trường, hầu hết các chủ doanh nghiệp đều mất nhiều năm xây dựng, đặc biệt khi xung quanh có vô vàn đối thủ cạnh tranh. Mặt khác, đối với doanh nghiệp kinh doanh nhượng quyền, thương hiệu (bao gồm logo, slogan, bảng hiệu, đồng phục,…) đều đã được xây dựng và được biết đến trên thị trường; giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cũng như đảm bảo doanh thu ổn định cho bên nhượng quyền. Khách hàng cũng dễ dàng tin tưởng và có thiện cảm hơn so với một thương hiệu mới hoàn toàn.

2.2. Được thừa hưởng mô hình kinh doanh của bên nhượng quyền

Nếu không có một mô hình kinh doanh hiệu quả sẽ rất khó để một doanh nghiệp mới có thể bứt phá trên thị trường. Khi nhận nhượng quyền, bạn sẽ được thừa hưởng lại mô hình kinh doanh đã qua nghiên cứu và thực hiện thành công của bên nhượng quyền. Việc này sẽ giúp tránh được những sai lầm trong quá trình vận hành và quản lý.

2.3. Sở hữu mạng lưới hỗ trợ quy mô lớn

Các doanh nghiệp nhượng quyền được hưởng mạng lưới hỗ trợ chặt chẽ, điều này rất quan trọng đối với sự thành công trong kinh doanh bởi ngay cả những doanh nghiệp tốt nhất đôi khi cũng gặp phải những thách thức nhất định. Do hoạt động với quy mô lớn hơn, bên nhượng quyền có thể hướng dẫn những vấn đề về xây dựng kế hoạch kinh doanh, quy trình làm việc, đào tạo nhân viên, giúp đỡ về huy động vốn, cơ sở vật chất, nguồn hàng hóa, cũng như xây dựng mối quan hệ với đối tác, khách hàng… để hỗ trợ bên nhận nhượng quyền vượt qua khó khăn. Đây là một lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn so với doanh nghiệp tự vận hành.

3. Một số rủi ro trong nhượng quyền thương mại

Bên cạnh những quyền lợi được hưởng khi nhận nhượng quyền, doanh nghiệp cũng phải chấp nhận những rủi ro như:

3.1. Những nguy cơ khi kinh doanh ở một thị trường mới

Trong trường hợp quan hệ nhượng quyền xảy ra tại một thị trường mới, bên nhận nhượng quyền sẽ phải gánh chịu những chi phí đến từ việc thành lập pháp nhân, thăm dò thị trường, đầu tư quảng cáo,… bên cạnh đó là nguy cơ chưa có lợi nhuận, thậm chí là thua lỗ ở giai đoạn đầu. Sau một thời gian, khi đã đến giai đoạn có thể thu hồi vốn và bắt đầu sinh lợi nhuận thì bên nhận nhượng quyền lại phải đối mặt với nguy cơ chấm dứt hợp đồng nhượng quyền mà không được gia hạn, hoặc bị bên nhượng quyền tìm cách chấm dứt hợp đồng trước hạn.

3.2. Hạn chế liên quan đến mặt bằng

Rủi ro chấm dứt hoạt động nhượng quyền còn đến từ bên cho thuê mặt bằng kinh doanh. Xu thế giá BĐS ngày càng tăng, việc chuyển nhượng giữa các chủ mặt bằng cũng xảy ra thường xuyên, không dễ dự báo trước được liệu một mặt bằng đang thuê có ổn định hay không. Việc bị thu hồi lại mặt bằng đang kinh doanh có thể đồng nghĩa với việc hợp đồng nhượng quyền cũng sẽ bị chấm dứt theo.

3.3. Hạn chế trong việc xử lý hàng tồn kho

Thông thường khi công việc kinh doanh không thuận lợi, một số thương nhân có thể tìm cách thanh lý hàng tồn kho cho bên thứ 3 để thu hồi vốn, giảm bớt thiệt hại. Nhưng đối với quan hệ nhượng quyền, một số bên nhượng quyền không cho phép bên thứ 3 bán hàng vì sợ làm ảnh hưởng đến uy tín của họ. Bên nhận quyền cũng vì thế mà bị hạn chế trong việc thanh lý hàng tồn kho.

3.4. Quan hệ với bên nhượng quyền thương hiệu

Trong quan hệ nhượng quyền thương hiệu, bên nhận nhượng quyền thường phải chấp nhận bị kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất bởi bên nhượng quyền. Nếu không đạt qua các đợt kiểm tra này thì hợp đồng nhượng quyền kinh doanh có thể bị chấm dứt. Bên cạnh đó, bên nhận nhượng quyền cũng bị ràng buộc bởi những thỏa thuận như áp giá bán hàng hóa, giảm/tăng giá nguyên vật liệu… Những mâu thuẫn giữa bên nhận nhượng quyền và bên nhượng quyền nếu không được giải quyết cũng có thể khiến cho quan hệ nhượng quyền bị ảnh hưởng, thậm chí chấm dứt ngay cả khi hoạt động kinh doanh vẫn đang diễn ra bình thường.

Chính sách giảm 25% giá bán sản phẩm nhưng chỉ giảm 10% giá nguyên liệu của Công ty Mixue Việt Nam gây khó khăn cho hàng trăm chủ cửa hàng nhận nhượng quyền.

 

4. Nhượng quyền thương mại trên thế giới và tại Việt Nam

4.1. Làn sóng NQTM trên thế giới

Nhượng quyền thương mại được coi là khởi nguồn tại Mỹ vào giữa thế kỷ 19; hiện đã xuất hiện ở mọi khu vực trên thế giới. Toàn cầu hóa, sự phát triển của các phương tiện truyền thông và mức sống được cải thiện đang tạo ra những thay đổi trong tiêu dùng tại các thị trường đang phát triển, tạo điều kiện cho “làn sóng” nhượng quyền thương mại phát triển rầm rộ trong những năm gần đây. Kinh doanh nhượng quyền có khả năng đem lại siêu lợi nhuận và là “cánh cổng” mở cửa ra thị trường nước ngoài, không chỉ cho những tập đoàn kinh tế hùng mạnh mà kể cả với những công ty vừa và nhỏ với khả năng tài chính hạn hẹp hơn. Theo trang gitnux.org, dự kiến quy mô thị trường nhượng quyền thương mại năm 2027 là 3,71 nghìn tỷ USD.

Nhượng quyền thương mại đã trở nên rất phổ biến tại nhiều quốc gia. Với hơn 759.000 cơ sở ở Hoa Kỳ, nhượng quyền thương mại đã bơm khoảng 674 tỷ USD vào nền kinh tế và tạo ra 5,6 triệu việc làm vào năm 2019. Trong đó, các thương hiệu trong ngành Thực phẩm và Đồ uống là lĩnh vực được nhượng quyền nhiều nhất, chiếm đến 35%, có thể kể đến KFC, McDonalds, Dunkin Donuts, Baskin Robbins, Burger King, Starbucks, Metro, Lotte… Dịch vụ chăm sóc cá nhân lại là ngành nhượng quyền sinh lợi nhất, với doanh thu trung bình là 153.509 USD. Trên toàn cầu, 57% thương hiệu nhượng quyền có nguồn gốc từ Hoa Kỳ, trong khi Trung Quốc chiếm 13% thương hiệu nhượng quyền có trụ sở bên ngoài Hoa Kỳ. McDonald’s và Seven Eleven đứng đầu trên thế giới về giá trị và số lượng cửa hàng.

Các nước trong khu vực như Malaysia, Singapore, Indonesia, Philippines… đều là những thị trường phát triển cực mạnh về nhượng quyền. Như Malaysia, nhượng quyền rất mạnh những ngành như thời trang, sức khỏe và làm đẹp… chi nhánh nhượng quyền của họ khắp nơi trên thế giới. Thái Lan được coi là một thị trường màu mỡ cho hoạt động nhượng quyền thương mại, đặc biệt ở lĩnh vực ăn uống, du lịch và mua sắm. Philippines cũng đã trở thành điểm đến sôi động của các nhà nhượng quyền thương mại trên thế giới từ khi nước này có các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài rất hấp dẫn và mở cửa hội nhập với các nước ASEAN, đặc biệt là các nước láng giềng như Malaysia, Indonesia, Singapore và các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Hơn 50% trong số 20 thương hiệu hàng đầu của Mỹ đang có mặt tại Philippines. Hầu hết các thương hiệu thực phẩm nước ngoài hiện nay có nguồn gốc từ Mỹ do giới trẻ hấp thụ nền văn hóa phương tây và chất lượng các sản phẩm nhập khẩu tốt hơn nội địa.

Theo trang en.yna.co.kr, số lượng doanh nghiệp nhận nhượng quyền năm 2021 tại Hàn Quốc đạt tổng cộng 259.662, tăng 10,6% so với năm trước. Đây là mức tăng nhanh nhất kể từ khi dữ liệu liên quan bắt đầu được tổng hợp vào năm 2013. Văn hóa Hàn Quốc được đón nhận nồng nhiệt tại nhiều nước châu Á cũng tạo điều kiện cho nhượng quyền thương hiệu của nước này nhanh chóng mở rộng ra quốc tế.

4.2. Những gợi mở cho thị trường nhượng quyền thương mại tại Việt Nam

Có thể nói, Việt Nam chính là một môi trường đầu tư tiềm năng và là một điểm đến vô cùng hấp dẫn cho hình thức nhượng quyền thương hiệu. Sức tiêu thụ cao, thu nhập của người dân ngày càng tăng và độ mở của nền kinh tế ngày càng lớn cũng là những yếu tố thu hút doanh nghiệp nước ngoài tìm kiếm cơ hội, mở rộng thị trường. Đến nay, hàng trăm tập đoàn bán lẻ và đồ ăn nhanh, siêu thị lớn trên thế giới đã và đang mở rộng quy mô tại thị trường Việt Nam bằng phương thức franchising. Thông qua hoạt động này, các thương hiệu nổi tiếng thế giới ở các lĩnh vực đồ ăn nhanh, khách sạn, nhà hàng cho đến mỹ phẩm, quần áo… đã trở nên quen thuộc với người tiêu dùng Việt, đặc biệt là phân khúc có thu nhập cao và nhận thức tốt về thương hiệu, cũng như đòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm, dịch vụ.

Các thương hiệu đồ ăn nhanh của nước ngoài đã bước vào thị trường Việt Nam.

Từ những xu hướng của các nước trong khu vực, có thể thấy một thực tế là việc nhận nhượng quyền thương hiệu có tên tuổi trên thế giới mang đến lợi thế cạnh tranh so với các công ty trong nước. Họ không chỉ có thương hiệu nổi tiếng mà còn có cách thức tổ chức quản lý trên một mạng lưới lớn, và kinh nghiệm xây dựng những cơ sở nhận nhượng quyền bài bản. Tuy nhiên để áp dụng mô hình này vào thị trường trong nước, với nhu cầu và trình độ phát triển khác cũng cần linh hoạt hơn là duy trì một cách cứng nhắc các phiên bản gốc. Đặc biệt là khi đặt người tiêu dùng làm trung tâm và điều chỉnh mô hình kinh doanh theo xu hướng tiêu dùng. Các chính sách khuyến mãi, giảm giá cùng cách thức truyền thông hiện đại, ấn tượng sẽ thu hút nhóm người tiêu dùng bình dân; bên cạnh đó, chính sách bảo hành, chăm sóc khách hàng hiệu quả sẽ giữ chân được nhóm người tiêu dùng ở phân khúc cao hơn. Nhu cầu cho các thương hiệu nổi tiếng sẽ tiếp tục tạo ra những cơ hội mới trên các lĩnh vực khác nhau cho cả các nhà nhượng quyền và nhận nhượng quyền thương mại, nếu họ năm bắt được các xu hướng tiêu dùng đang hình thành trong xã hội.

Trong nước, một số doanh nghiệp lớn hiện nay cũng đang tích cực đẩy mạnh nhượng quyền để có thể mở rộng quy mô phát triển. Chủ tịch Retail & Franchise Asia Nguyễn Phi Vân (hiện là cố vấn về nhượng quyền cho Chính phủ Malaysia) cho biết, nhiều thương hiệu Việt cũng đã mở rộng thị trường kinh doanh nhượng quyền ra nước ngoài thành công như Trung Nguyen Coffee, Pho 24, T&T, Cafe Bobby Brewers, Kinh Do Bakery, Wrap and Roll, Café Cong, AQ Silk, Shop and Go, Highlands Coffee… (Nguồn: https://kinhtedothi.vn/)

Trung Nguyên Legend Cafe khai trương cửa hàng nhượng quyền đầu tiên tại Westminster – Mỹ (Ảnh: https://vietnambiz.vn/).

Tháng 10/2023, 3 doanh nghiệp (DN) gồm Phúc Tea, Care With Love và PhởS đã hoàn tất việc ký kết hợp đồng nhượng quyền cho đối tác tại Philippines. Trong đó, Phúc Tea là mô hình nhượng quyền trà sữa với nguyên vật liệu trà thuần Việt. Tính đến nay, Phúc Tea đã kinh doanh tại thị trường Việt Nam 6 năm và hiện có 140 chi nhánh trên toàn quốc, trong đó 80% là chi nhánh nhượng quyền. Care With Love là mô hình nhượng quyền dịch vụ spa chăm sóc mẹ và bé đã có mặt trên thị trường 12 năm, phục vụ hơn 150.000 bà mẹ và bé. Care With Love hiện có 13 chi nhánh, với kế hoạch khai trương 20 chi nhánh đến cuối năm 2023, trong đó 80% là nhượng quyền. Đặc biệt, PhởS , mô hình dựa trên nền tảng phở sâm Ngọc Linh, dù mới thành lập vào đầu năm 2023 nhưng cũng đang đàm phán hợp tác nhượng quyền tại Indonesia, Malaysia, sau khi vừa có hợp đồng với đối tác Philippines. PhởS và Phúc Tea cũng sẽ cùng đối tác mở cửa hàng nhượng quyền đầu tiên vào quý I/2024.

Việc nhượng quyền thương hiệu ra nước ngoài là bước tiến mới của doanh nghiệp Việt. Điều này không chỉ mang đến lợi nhuận mà còn giúp mở rộng hệ thống kinh doanh, qua đó nâng cao giá trị thương hiệu và bán được nguyên liệu ra thị trường quốc tế. Chuyên gia Nguyễn Phi Vân – Chủ tịch Công ty Go Global Holdings khẳng định, nhượng quyền thương hiệu Việt Nam ra nước ngoài sẽ là xu hướng thời gian tới. Nếu như năm 2017, thị trường nhượng quyền thế giới đạt khoảng 2.400 tỷ USD, đến 2023 tăng lên 2.900 tỷ USD, dự đoán đến năm 2027 sẽ tăng lên khoảng 4.300 tỷ USD. Năm 2023 tốc độ tăng trưởng của ngành nhượng quyền so với năm 2022 khoảng 8,9%, đây là mức tăng rất lớn so với nhiều ngành đang suy thoái trong khủng hoảng kinh tế (Theo cand.com.vn/).

Nguồn:

  1. https://gitnux.org/franchise-statistics/
  2. https://en.yna.co.kr/
  3. https://tapchicongthuong.vn/
  4. https://kinhtedothi.vn/
  5. https://cand.com.vn/
  6. https://vietnambiz.vn/

 

CHÚNG TÔI LUÔN TƯ VẤN TẬN TÂM, TẬN TÌNH, CHU ĐÁO BẰNG SỰ CHÂN THÀNH NHẤT cho việc đăng ký thành lập doanh nghiệp và các công việc khác có liên quan cũng như xác lập quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế,… cũng như đối với các đối tượng sở hữu trí tuệ khác, xin hãy lên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY INNETCO – HOÀNG PHÚC

Số 50, ngõ 210 phố Đội Cấn, phường Đội Cấn, quận Ba Đình, TP. Hà Nội

ĐT: 0963 595 787; E-mail: info@innetcoip.com;Website: innetcoip.com

Chúng tôi hi vọng sẽ có cơ hội hợp tác và làm hài lòng các yêu cầu của bạn với phương châm “Khách hàng là Người nhà!”.

 

Trân trọng!

LG. Vũ Ngọc Mai